گاه، انسان‌هایی در افق تاریخ و فرهنگ ما طلوع می‌کنند که رد قدم‌هایشان در پژوهشکده‌ها، مراکز علمی و در هویت ملی ما زنده می‌ماند. شهید دکتر سید امیرحسین فقهی، از همان نسل متعهد و بی‌ادعایی بود که ستون‌های باور به تمدن و اقتدار بومی را بر شانه‌های علم و بینش استوار کرد؛ نسلی که میان گزینه‌های آسانِ کناره‌گیری و دشواری‌ها، زیستن در مرز دانایی و ایستادگی را برگزید.
امیرحسین فقهی در سال ۱۳۵۷ در شهر شیراز متولد شد و در همان شهر دوره دبستان، راهنمایی و دبیرستان را سپری کرد. او در سال ۱۳۷۹ مدرک کارشناسی را در رشته فیزیک (گرایش هسته‌ای) از دانشگاه ارومیه و در سال ۱۳۸۲ مدرک کارشناسی ارشد خود را در رشته مهندسی هسته‌ای (گرایش انرژی) و در سال ۱۳۸۷ دکتری مهندسی هسته‌ای (گرایش انرژی) را از دانشگاه صنعتی امیرکبیر دریافت کرد.
جهاد علمی
دکتر فقهی در سال ۱۳۸۶ در فرصت مطالعاتی مرکز تحقیقات سرن در اروپا پذیرفته شد. از سال ۱۳۸۷ به عضویت هیئت علمی دانشکده مهندسی هسته‌ای دانشگاه شهید بهشتی درآمد و از سال ۱۳۹۵ به مرتبه استادی رسید. او در دانشگاه شهید بهشتی در سمت‌هایی همچون مدیر امور هیئت علمی، دبیر هیئت اجرائی جذب و دبیر هیئت ممیزه دانشگاه فعالیت کرد.
او از سال ۱۳۸۱ تا ۱۳۸۳ به عضویت تیم تجزیه و تحلیل حوادث در پروژه FMP سازمان انرژی اتمی ایران درآمد. او برای مدتی ریاست پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای را بر عهده داشت. همچنین به عنوان عضو هیئت تحریریه فصل‌نامه فناوری و انرژی هسته‌ای دانشگاه شهید بهشتی، مدیر گروه کاربرد پرتوها در دانشگاه شهید بهشتی و نماینده تام‌الاختیار دانشگاه شهید بهشتی در کمیته دائمی تشعشعات فضایی سازمان فضای ایران فعالیت می‌کرد.
شهید سید امیرحسین فقهی یکی از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین دانشمندان ایرانی در حوزهی درمان سرطان با فناوری هسته‌ای بود. شهید فقهی در دوره ریاست خود بر پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای ایران و به‌عنوان معاون سازمان انرژی اتمی ایران، نقش کلیدی در بومی‌سازی فناوری ساخت رادیوداروها و افزایش ظرفیت تولید داخلی آنها داشت. او با بهره‌گیری از تخصص خود در فیزیک هسته‌ای، مهندسی انرژی هسته‌ای و فناوری پرتوها، توانست در طراحی و تولید رادیوداروهای نوین (داروهای حاوی رادیواکتیو که برای هدف‌گیری و از بین بردن سلول‌های سرطانی طراحی می‌شوند) نقش کلیدی ایفا کند. این رادیوداروها به‌صورت تزریقی به بدن وارد می‌شوند و با دقت بالا فقط سلول‌های سرطانی را هدف می‌گیرند؛ بنابراین به سلول‌های سالم آسیب نمی‌زنند. شهید فقهی به‌عنوان استاد تمام دانشگاه شهید بهشتی، ده‌ها پایان‌نامه دکترا و ارشد را در زمینه درمان سرطان با رادیوداروها هدایت کرد. او پایه‌گذار دروس تخصصی در زمینه پرتودرمانی نوین، کاربرد رادیونوکلئیدها در پزشکی هسته‌ای و پرتوگیری هدفمند بود.
خدمات و افتخارات علمی صنعتی
دکتر فقهی در طول عمر پربرکت علمی خود، فعالیت های ماندگار زیادی داشتند که اهم آن به شرح زیر است:
راه اندازی سایت پرتودهی: دکتر فقهی همکاری مؤثری در راه‌اندازی و بهره‌برداری از نخستین سایت پرتودهی بخش خصوصی کشور داشت. یکی از کاربردهای پرتودهی، استریل‌سازی تجهیزات پزشکی با استفاده از پرتوهای گاما یا الکترون می باشد که باعث نابودی میکروارگانیسم‌ها در ابزار جراحی مانند سرنگ، سوزن، دستکش، گان جراحی و نخ بخیه می‌شود. از پرتودهی برای اصلاح خواص مواد پلیمری نیز استفاده می شود. در حوزۀ کشاورزی و مواد غذایی، پرتودهی روشی موثر برای ضدعفونی و افزایش ماندگاری محصولات است.
فلومترهای دو فازی گاز-مایع: طراحی و ساخت فلومترهای دو فازی گاز-مایع که ابزاری نوین جهت اندازه‌گیری جریان‌های پیچیده در صنایع مختلف هسته‌ای و غیرهسته‌ای محسوب می‌شود. این دستگاه‌ها قادر به اندازه‌گیری دقیق جریان‌های دوفازی هستند که در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی کاربرد فراوان دارند.
دستگاه سنجش چگالی با پرتو گاما: یکی از دستاوردهای برجستۀ شهید سید امیرحسین فقهی، طراحی و ثبت اختراع دستگاه سنجش چگالی محصولات نفتی با استفاده از پرتو گاما بود.
دستگاه عیب‌یابی برج تقطیر: طراحی و ساخت نمونۀ آزمایشگاهی دستگاه عیب‌یابی برج تقطیر با اسکن پرتو گاما که به ثبت اختراع رسید، فناوری ارتقا یافته‌ای برای افزایش ایمنی و بهره‌وری در صنایع پالایشگاهی محسوب می‌شود.
دستگاه آنالیز سیمان: طراحی و ساخت نمونۀ آزمایشگاهی دستگاه آنالیز سیمان که ابزاری مؤثر در کنترل کیفیت مصالح ساختمانی با روش‌های پرتودهی است.
ابزارهای تشخیصی شتابدهنده‌ها: طراحی و ساخت ابزارهای تشخیصی در شتابدهنده‌ها که عملکرد شتابدهنده‌ها را پایش کرده و در بهینه‌سازی عملیات آنها نقش کلیدی دارند.
سیستم نوترون رادیوگرافی صنعتی: طراحی سیستم نوترون رادیوگرافی صنعتی برای راکتور اراک که فناوری تصویربرداری نوترونی جهت کنترل کیفیت و سلامت سازه‌ها می‌باشد.
باتری رادیوایزوتوپی: طراحی و ساخت نمونۀ آزمایشگاهی باتری رادیوایزوتوپی بر پایۀ تیرک خودنوسانی بود؛ فناوری‌ای پیشبرنده که حتی برای بسیاری از متخصصان نیز ناآشنا و نوآورانه است. در این نوع باتری‌ها، یک مادۀ رادیواکتیو انتخاب شده و انرژی حاصل از واپاشی هسته‌ای آن به کمک سازوکاری به نام «تیرک خودنوسان»، به انرژی الکتریکی تبدیل می‌شود. برخلاف باتری‌های معمولی که سریعاً تخلیه می‌شوند، باتری‌های رادیوایزوتوپی می‌توانند سال‌ها یا حتی دهه‌ها بدون نیاز به شارژ مجدد برق تولید کنند؛ چون انرژی‌شان از یک منبع هسته‌ای پایدار و کنترل‌شده تأمین می‌شود.
پلیمرهای مقاوم در برابر شعله(ثبت اختراع): تولید دانش فنی و ساخت پلیمرهای مقاوم در برابر شعله و کاهش خطر آتش‌سوزی که به ثبت اختراع رسید.
فولاد خودترمیمی: تولید دانش فنی فولادهای با قابلیت خودترمیمی در برابر آسیب پرتویی که خدمت بزرگی به صنعت هسته‌ای محسوب می‌شود.
تبیین نگاه دشمن شناسانه
در سایت موسسه فرهنگی رسانه‌ای استاد فرج‌نژاد مطالبی از طرز تفکر دکتر فقهی بیان شده که در ادامه آورده شده است:
دکتر فقهی در سخنانش با تأکید بر اهمیت توجه به رفتار و واکنش دشمنان نسبت به مسیرهای پیشرفت ملی، همان خط فکری را دنبال می‌کند که رهبر معظم انقلاب سال‌ها است بر آن تأکید دارند؛ یعنی تحلیل تحولات کشور و انتخاب راهبردهای علمی، فنی و صنعتی بر مبنای شاخص دشمن‌شناسی. او با طرح این موضوع که فشارها، تحریم‌ها و حتی ترور دانشمندان ناشی از نگرانی دشمن نسبت به قدرت گرفتن ملت ایران است، دقیقاً همان رویکرد و منطقی را مطرح می‌کند که مقام معظم رهبری همواره تبیین کرده‌اند؛ یعنی راه اقتدار، سرمایه‌گذاری و ایستادگی در عرصه‌هایی است که دشمن با آن مقابله می‌کند و این خود مهم‌ترین معیار تشخیص مسیر صحیح پیشرفت است.
این هماهنگی آشکار در نحوۀ استدلال و موضع‌گیری نشان می‌دهد که جهت‌گیری فکری و تحلیلی دکتر فقهی با مشی رهبری نظام در موضوع دشمن‌شناسی و راهبرد پیشرفت ملی کاملاً همسو است.
دکتر فقهی دشمن‌شناسی را امری صرفاً احساسی یا شعارگونه ندیده و بلکه مبتنی بر تحلیل رفتاری و راهبردی قدرت‌های خارجی می‌داند. او به درستی و هوشمندانه معیار دشمن‌شناسی را واکنش‌های واقعی و عملی دشمنان نسبت به اقدامات راهبردی یک کشور بازگو می‌کند:
اگر یک اقدام یا سیاست، واقعاً برای کشور زیان‌آور باشد، دشمن خارجی به جای مخالفت، حتی می‌تواند ترغیب‌کننده و تسهیل‌کنندۀ آن باشد، چراکه تضعیف ایران را به نفع خود می‌بیند. در مقابل، هر جا که دشمنان واکنش شدید، تحریم، سنگ‌اندازی رسانه‌ای و نهایتاً استفاده از ابزارهای سخت و نرم(مثل ترور دانشمندان و اعمال فشار بر آموزش نیروی انسانی متخصص) را به کار می‌برند، نشانۀ روشنی است که آن مسیر، مایۀ اقتدار کشور است.
یکی از عمیق‌ترین محورهای دشمن‌شناسی در نگاه دکتر امیرحسین فقهی، مسألۀ عملیات روانی و رسانه‌ای است. رفتار رسانه‌های خارجی نسبت به پروژه‌های راهبردی ملی(مثل انرژی هسته‌ای یا پیشرفت‌های فناورانه) بازتابگر ترس و نگرانی آنها از رشد و استقلال واقعی کشور است. اگر در مواجهه با شکست‌ها یا تخریب داخلی، رسانه‌های خارجی سکوت یا حتی حمایت ضمنی نشان می‌دهند، اما در قبال موفقیت‌های علمی و فناوری سر و صدای زیاد و جوسازی می‌کنند، این یک سنجه و معیار است که باید جدی گرفته شود.
دکتر فقهی با اشاره به موضوع آموزش نیروی انسانی و ترور دانشمندان، یک اصل کلیدی در دشمن‌شناسی را یادآور می‌شود: واقعیت آن است که تربیت نیروی انسانی متعهد و متخصص، ستون اصلی استقلال و پیشرفت کشورها است. واکنش دشمنان یعنی تحریم علمی، جلوگیری از تعامل جهانی و ترور فیزیکی دانشمندان نشان می‌دهد دشمنان دقیقاً نقاط اقتدارآفرین کشور را هدف قرار می‌دهند و درصدد توقف یا تضعیف آنها هستند. این نشان می‌دهد هر حوزه‌ای که محور تحریم، محدودیت و فشار بوده، دقیقاً همان جایی است که دشمن اقتدار یا تهدید در آینده را برای خود متصور شده است.
دکتر فقهی تأکید می‌کند که پاسخ به این سؤال‌ها فقط یک تحلیل ارزشی نیست، بلکه پیامد راهبردی دارد: مسیرهایی که مورد بیشترین دشمنی، تحریم و فشار بین‌المللی قرار می‌گیرند، مهم‌ترین حوزه‌های اقتدارساز برای کشور هستند. دشمن‌شناسی باید یک اصل تصمیم‌سازی باشد؛ یعنی در سیاست‌گذاری کلان کشور، توجه به رفتار و حساسیت دشمنان، به ما می‌گوید برای رشد حقیقی و اقتدار بلندمدت، کجا باید هزینه داد و کجا باید مقاومت کرد.
شهادت
دکتر امیرحسین فقهی در روز جمعه ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ (۱۳ ژوئن ۲۰۲۵) در تهران، بر اثر حمله هوایی اسرائیل به خانه مسکونی او در تهران، هم‌زمان با آغاز جنگ ۱۲ روزه میان ایران و اسرائیل به شهادت رسید. در این حمله، او و پنج دانشمند هسته‌ای دیگر و همچنین چند فرمانده ارشد نظامی به شهادت رسیدند.
