آیت الله محمد ری شهری با نام محمد محمدى نیک متولد آبان 1325 در شهر ری است. او پس از پایان تحصیلات ابتدایى، درسال ۱۳۳۹، وارد حوزه علمیه شهر ری) مدرسه برهان) شد و در سال ۱۳۴۰، براى ادامه تحصیل به قم رفت و در مدرسه گلپایگانی که زیر نظر سید محمد بهشتی و ربانی شیرازی بود، دروس حوزوی را پیش گرفت. او از سال ۱۳۳۹ش تا پیروزى انقلاب، حدود ۱۸سال در حوزههای علمیه ری، قم، نجف و مشهد مشغول تحصیل بود. استادان او در درس خارج اصول، محمدعلی اراکی و حسین وحید خراسانی و اساتیدش در فقه، میرزا علی مشکینی، جواد تبریزی، سید محمدرضا گلپایگانی و مرتضی حائری یزدی بودند. وى پس از سالها حضور در دروس خارجِ فقه و اصول، به درجه اجتهاد نايل آمد و اجتهاد وى از سوى برخى اساتيد برجسته حوزه علميه قم گواهى گرديد كه پس از نصب ايشان در دوران حیات امام راحل و مقام معظّم رهبرى به مَناصبى كه شرط احراز آنها «اجتهاد» است ، بارها تأييد گرديد. وى همچنين به دريافت اجازه روايت حديث از برخى علما و محدّثان بزرگ جهان اسلام ، از جمله آيتاللّه حاج آقا رضا بهاء الدينى ، توفيق يافت. از ديگر موفقيت هاى ايشان ، می توان به توفيق حفظ كلّ قرآن كريم اشاره كرد .
آیت الله ریشهری در سن ۲۰ سالگی زمانی که در نجف بودند با دختر آیت الله علی مشکینی ازدواج نمودند.
آیت الله ری شهری از محدود روحانیونی بود که وارد حوزه عرفان شدند و در حوزه اخلاق، خود را تحت تأثیر عبدالکریم حامد از شاگردان رجبعلی خیاط، آقا حسین فاطمی، محمدتقی بهجت و سید رضا بهاءالدینی میداند. ایشان کتاب «تندیس اخلاص» و «کیمیایی محبت» را در مورد شیخ رجبعلی خیاط منتشر نمودند.
آیت الله ریشهری طی جریانات ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ با اهداف و دیدگاههای امام خمینی (رحمه الله علیه) آشنا شد. او در تیر ماه ۱۳۴۴ توسط ساواک مشهد دستگیر و به زندان محکوم شد. وى در سال ۱۳۴۵ ضمن تمرّد از شركت در جلسه دادگاه تجديد نظر ساواك ، به نجف اشرف رفت و در سال ۱۳۴۶ به ايران باز گشت و حدود هجده ماه در حوزه علميه مشهد به تحصيل پرداخت . وى در همين مدّت مجددا تحت تعقيب ساواك قرار گرفت و در دادگاه تجديد نظر ، بار ديگر به زندان محكوم شد .
پس از انقلاب، آیت الله ریشهری از مسئولان فعال جمهوری اسلامی بود. آیت الله ریشهری علاوه بر نمایندگی مجلس خبرگان در دوره سوم، نمایندگی در دوره پنجم را نیز به عهده داشت. وی حاکم شرع دادگاههاى انقلاب اسلامى دزفول، بهبهان، گچساران، بروجرد، رشت و گنبد کاووس پس از پیروزى انقلاب بود.آیت الله ریشهری در اواسط سال ۱۳۵۸ش ریاست دادگاه انقلاب ارتش را داشت و از جمله مسائل مطرح در طول تصدى او، رسیدگى پرونده حزب خلق مسلمان در پایگاههاى هوایى تبریز، اصفهان و بوشهر، محاکمه نظامیان کودتاى نوژه، رسیدگى به پرونده قطبزاده و سران نظامى حزب توده بوده است.
او اولین وزیر اطلاعات ایران (۶ آذر ۱۳۶۴ش) بود. آیت الله ری شهری بنیان گذار وزارت اطلاعات بود و ایشان ساختار وزارت اطلاعات را بدون الگو گیری از سایر سازمان های اطلاعاتی جهان طراحی نمودند. ایشان با تقوای شدیدی که در زندگی داشتند توانستند وزارت اطلاعات را بسیار سالم و صحیح بنیان گذاری نمایند و در زمان وزارت ایشان، تخلفی در وزارت اطلاعات مشاهده نشد. خنثیسازی فتنه قائممقام معزول و باند مخوف سیدمهدی هاشمی یکی از مهمترین اقدامات انقلابی ایشان در دوره وزارت اطلاعات بود. ایشان در دوره وزارت، ارتباط هفتگی با آیت الله خامنهای داشتند و مقام معظم رهبری در این مورد بیان داشتند که «من واقعاً از مجالست و مصاحبهی با ایشان محظوظ میشدم و لذّت میبردم؛ چرا که ایشان در راه و در کار و علاقهمند و معنوی بودند»
پس از پایان دوره وزارت در سال 1368، آیت الله ریشهری دادستان کل کشور و چندی بعد دادستان ویژه روحانیت میشود و از دیگر مسئولیتهای سیاسی وی میتوان نمایندگی ولیفقیه و سرپرستی حجاج ایرانی و عضویت در مجمع تشخیص مصلحت نظام در دوره چهارم، پنجم و ششم را نام برد.
آیت الله ریشهری در سال 1374 موسسه علمی و فرهنگی دارالحدیث را تاسیس نمودند. ایشان در سال ۱۳۷۵ یک حزب سیاسی به نام جمعیت دفاع از ارزشهای انقلاب اسلامی تأسیس کرد و خود دبیر کل آن شد. او در سال ۱۳۷۶ نامزد انتخابات ریاست جمهوری ایران شد ولی رأی نیاورد. آیت الله ریشهری تا آخر عمر متولی حرم عبدالعظیم حسنی و رییس مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث (با دو زیر مجموعه پژوهشگاه قرآن و حدیث و دانشگاه قرآن و حدیث) بود. عمر گهر بار ایشان منشا چاپ بیش از 100 جلد کتاب در موضوعات مختلف بود. خاطرات آیت الله ری شهری توسط مرکز اسناد انقلاب اسلامی در قالب 7 جلد کتاب به نام «خاطره ها» چاپ گردید.
آیت الله ری شهری در اولین روز فروردین 1401 پس از دوره ای بیماری پارکینسون در تهران درگذشت. به گفته فرزند ایشان علت مبتلا شدن ایشان به بیماری پارکینسون، دعای ایشان در حرم مطهر امام رضا علیه السلام بود که ایشان از امام رئوف درخواست داشتند که ابتدا پاک شوند و سپس دار فانی را ترک کنند. پس از این دعا و بازگشت به تهران، بیماری پارکینسون ایشان آغاز شد و در نهایت در فروردین 1401 ایشان جان را به جان آفرین تسلیم نمودند. پیکر وی ۴ فروردین در جوار حرم عبدالعظیم حسنی دفن گردید. مهم ترین خدمات آیت الله ری شهری در عمر پر برکت خود را می توان در راه اندازی وزارت اطلاعات با دستان خالی و بدون الگو برداری از سازمان های اطلاعاتی جهان و تاسیس دانشگاه دارالحدیث و تحقیقات و تالیفات گسترده نام برده در حوزه حدیث نام برد.
بیانات مقام معظم رهبری پس از ارتحال آیت الله ری شهری:
« ما هر چه خاطره از آقای ریشهری داریم، خاطرهی نیک است. جز خوبی و خدمت و خیرخواهی، بنده از ایشان سراغ ندارم. گمان میکنم اوّلین باری هم که ما ایشان را دیدیم، به نظرم سال ۴۴ یا ۴۵ بود که ایشان زندانی بود در زندان اطفال [دارالتّأدیب]. من که میرفتم دیدن هادی آقا، به نظرم آنجا اوّلبار ایشان را دیدم. بعد هم که دیگر بعد از انقلاب و کارهای [مختلف] ایشان، زمان وزارت و زمان قضاوت و بعدها، خب فراوان ایشان را میدیدیم؛ ایشان واقعاً همیشه منشأ خیر بود. در زمان وزارت اطّلاعات، ایشان هفتهای یک بار میآمد و با من ملاقات داشت و من واقعاً از مجالست و مصاحبهی با ایشان محظوظ میشدم و لذّت میبردم؛ چون در راه و در کار و علاقهمند و معنوی و …[بودند]؛ الحمدللّه. خدا انشاءاللّه ایشان را با محمّد و آل محمّد محشور بکند؛ خداوند ایشان را رحمت بکند.»